Jak rozpoznać niebezpieczną umowę zanim ją podpiszesz

Większość ludzi czyta umowę raz, kiwa głową i podpisuje. Potem dostaje fakturę, której się nie spodziewali. Albo karę za rzecz, której nie wiedzieli, że nie wolno robić. Wiem, bo tygodniowo czytam dziesiątki takich umów.

Oto 5 rzeczy, które sprawdzisz w 10 minut. Jeśli choć jedna występuje w Twojej umowie, czas zatrzymać podpis i zadać pytania.

1. Jednostronne prawo zmiany ceny

Szukaj klauzul typu 'wykonawca zastrzega sobie prawo do zmiany cennika z miesięcznym wyprzedzeniem'. To znaczy: cena, którą widzisz w umowie, jest ważna tylko dziś. Za rok zapłacisz, ile sobie wymyślą.

Co robić: wymagaj klauzuli, że cena jest stała przez cały okres umowy. Albo, że zmiana wymaga Twojej zgody i dawania prawa wypowiedzenia bez kary.

2. Kara umowna obowiązująca tylko Ciebie

Sprawdź sekcję o karach umownych. Zwykle wygląda tak: jeśli klient wypowie umowę, płaci karę X. Jeśli wykonawca wypowie umowę, klient nie ma żadnego roszczenia. Asymetria.

Co robić: żądaj symetrii. Jeśli oni mogą wypowiedzieć bez konsekwencji, Ty też. Jeśli Ty płacisz karę za zerwanie, oni płacą Ci karę za niewykonanie.

3. Klauzula salwatoryjna

Brzmi niewinnie: 'jeśli któryś z postanowień okaże się nieważny, pozostała część umowy zachowuje moc'. W praktyce: druga strona może wpisać do umowy ryzykowne klauzule (nawet wiedząc, że są nieważne), bo wie, że reszta umowy się utrzyma.

Co robić: zażądaj usunięcia klauzuli salwatoryjnej lub jej ograniczenia. Każda nieważna klauzula powinna być sygnałem do renegocjacji całości.

4. Termin reklamacyjny krótszy niż ustawowy

Ustawa o prawach konsumenta daje Ci 2 lata na rękojmię. Ustawa o usługach finansowych: 30 dni na odpowiedź banku. Jeśli umowa skraca te terminy ('reklamacje przyjmujemy w ciągu 7 dni od dostawy'), to klauzula nieważna z mocy prawa.

Co robić: wskaż drugiej stronie, że klauzula jest abuzywna i nie obowiązuje. Możesz dalej zgłaszać reklamacje w terminie ustawowym. Ale lepiej, żeby umowa to odzwierciedlała.

5. Sąd właściwy poza Twoim miejscem zamieszkania

Jeśli mieszkasz w Krakowie, a umowa mówi 'spory rozstrzyga sąd w Warszawie', to znaczy, że pozew kosztuje Cię dodatkowe podróże, noclegi, czas pracy. Druga strona to wie. Stąd ten zapis.

Co robić: wymagaj sądu właściwego dla miejsca wykonania umowy lub miejsca zamieszkania konsumenta. Konsument ma prawo do sądu właściwego dla swojego miejsca zamieszkania (KPC art. 31[1]).

Co robić, gdy znajdziesz pułapkę

Trzy opcje. Pierwsza: nie podpisuj. Druga: zaproponuj zmianę. Trzecia: podpisz wiedząc, na co się umawiasz.

Druga opcja działa lepiej, niż się spodziewasz. Większość firm wpisuje te klauzule szablonowo i zgodzi się je usunąć, jeśli zauważysz. Pokazujesz, że nie jesteś łatwym klientem.

Jeśli umowa jest poważna (mieszkanie, B2B, leasing), warto zlecić profesjonalną analizę. 499 zł za 24-godzinny raport od radcy prawnego to nic w porównaniu do strat, jeśli źle podpiszesz.