Upadłość konsumencka 2026: kto może, ile to trwa, co stracisz

Słyszysz 'upadłość' i myślisz: koniec. Stracę dom. Stracę pracę. Wszyscy się dowiedzą.

Tymczasem upadłość konsumencka to mechanizm prawny, który ratuje życie tysiącom Polaków rocznie. W 2024 roku ogłoszono prawie 25 000 upadłości konsumenckich. To znaczy, że co 6 minut ktoś w Polsce dostał nowy start.

Kto może ogłosić upadłość

Każda osoba fizyczna, która nie prowadzi działalności gospodarczej, jest niewypłacalna i nie ma rażącego niedbalstwa.

• ●Niewypłacalność: nie płacisz wymagalnych zobowiązań od co najmniej 3 miesięcy.
• ●Brak rażącego niedbalstwa: nie zaciągałeś długów wiedząc, że nie spłacisz.
• ●Brak działalności: jeśli prowadzisz firmę, to inna procedura (upadłość przedsiębiorcy).

'Rażące niedbalstwo' bywa subiektywne. Sąd patrzy na całokształt. Choroba, utrata pracy, rozwód, nagłe wydatki medyczne to typowe okoliczności łagodzące. Hazard, lekkomyślne zaciąganie kredytów na nieprzemyślane zakupy to typowe okoliczności obciążające.

Co stracisz

Cały Twój majątek wchodzi do masy upadłościowej. Syndyk likwiduje (sprzedaje), pieniądze idą do wierzycieli proporcjonalnie. Ale są wyjątki:

• ●Przedmioty osobistego użytku (ubrania, książki, sprzęt domowy w rozsądnym zakresie).
• ●Przedmioty pracy (narzędzia, komputer jeśli z niego pracujesz).
• ●Świadczenia: renta, alimenty, świadczenia z ZUS - nie wchodzą do masy.
• ●Mieszkanie do określonej wartości - sąd może wyłączyć z masy, jeśli jest niezbędne.

Co zachowasz

Po pierwsze: świadczenia bieżące. Pensja, renta, zasiłki. Z tego idzie plan spłaty (część dochodu powyżej minimum socjalnego).

Po drugie: życie. Możesz dalej pracować, jeździć autem (w rozsądnej kategorii), wynajmować mieszkanie, zakładać konto bankowe. Niektórzy mylą upadłość z aresztem. To nie ma związku.

Po trzecie: wypłata za pracę nadal idzie na Twoje konto. Z tego potrącana jest część w ramach planu spłaty, ale Ty żyjesz dalej.

Co z nieruchomością

Najczęstsze pytanie. Krótka odpowiedź: zależy.

Jeśli nieruchomość jest własnością i nie jest niezbędna do zaspokojenia podstawowych potrzeb mieszkaniowych, syndyk ją sprzeda. Z pieniędzy zaspokoi wierzycieli, a Ty dostaniesz kwotę na pokrycie 12-24 miesięcy najmu (art. 491[12a] PUiN).

Jeśli mieszkasz w spółdzielczym lub spółdzielczym własnościowym lokalu, sytuacja jest bardziej skomplikowana. Czasami da się zachować przez plan spłaty z udziałem dodatkowych spłat.

Ile to trwa

Pełny cykl: 12-36 miesięcy.

1. Złożenie wniosku do sądu: zwykle 4-12 tygodni przygotowania (jeśli sam) lub 5-10 dni (z Poprawnikiem).
2. Postępowanie sądowe: 2-6 miesięcy do ogłoszenia upadłości.
3. Likwidacja masy: 3-12 miesięcy.
4. Plan spłaty: 36 miesięcy standardowo (czasem 12-24 jeśli sąd uzna, że nie jesteś w stanie więcej).
5. Umorzenie pozostałych zobowiązań: po wykonaniu planu.

Co kosztuje

• ●Opłata sądowa: 30 zł (śmieszna w porównaniu do reszty).
• ●Koszty syndyka: kilka tysięcy złotych, ale są pokrywane z masy upadłości lub z funduszu Skarbu Państwa, jeśli masa jest mniejsza niż koszty.
• ●Koszt przygotowania wniosku: 3999 zł (Poprawnik) lub 5000-15000 zł (kancelaria klasyczna).

Czego nie umorzy upadłość

• ●Alimenty.
• ●Grzywny i kary sądowe.
• ●Odszkodowania za szkody umyślne.
• ●Niespłacone podatki (z pewnymi wyjątkami).
• ●Świadczenia rentowe i emerytalne wypłacone bez podstawy prawnej.

Czy warto, czy nie

Jeśli masz długi powyżej 50 000 zł, których nie jesteś w stanie spłacić w ciągu 5 lat z bieżących dochodów, prawie zawsze warto.

Jeśli masz długi 20 000-50 000 zł, sytuacja jest mieszana. Czasem lepiej negocjować z wierzycielami (restrukturyzacja, ugody). Czasem upadłość jest tańsza w długim okresie.

Jeśli masz długi poniżej 20 000 zł, zwykle nie warto. Lepiej spłacić, ratować scoring.